Ödeme alışkanlıklarımızda devrim
2020'de pandemi başladığında temassız ödeme konusunda ilginç bir deney yaşadık. Yıllardır bankalar, ödeme kuruluşları ve kart şirketleri tüketicileri kartlarını POS cihazına yaklaştırarak ödeme yapmaya ikna etmeye çalışıyordu. Kampanyalar, iletişim çalışmaları, avantajlar... Buna rağmen temassız ödeme bir türlü ana akım haline gelemiyordu. Sonra birkaç ay içinde alışkanlık değişti. Temassız ödeme günlük hayatın standartlarından biri haline geldi. Günümüzde fiziksel mağazalardaki kartlı ödemelerin yaklaşık yüzde 80'i temassız gerçekleşiyor.
Bu deney bize önemli bir şey gösterdi. Ödeme alışkanlıkları, yeni bir teknoloji çıktığı için değil, hayatımız değiştiği zaman değişiyor. 2016 ile 2026 arasındaki on yıla baktığımızda Türkiye'de tam da böyle bir dönüşüm görüyoruz.
2016'da internetten yapılan kartlı ödemelerin toplam kartlı ödemeler içindeki payı yaklaşık yüzde 12 seviyesindeydi. Temassız ödeme ise henüz gelişmekte olan bir teknolojiydi. Bugün internetten yapılan kartlı ödemelerin toplam içindeki payı yüzde 30'u aşmış durumda.
Ödeme alışkanlıklarımızdaki değişimin bir başka göstergesi de internet ile fiziksel dünya arasındaki sınırın ortadan kalkması. Ancak burada “online” kelimesi bile yaşanan değişimi tam anlatmıyor. İnternetten sipariş verip mağazadan teslim alıyoruz, mağazada seçtiğimizi mobilden ödüyoruz, uygulamadan verdiğimiz sipariş fiziksel dünyada gerçekleşiyor. Tüketici açısından alışverişin nerede başladığı, nerede bittiği ve ödemenin hangi kanaldan yapıldığı giderek önemini kaybediyor.
QR ödemelerdeki hızlı büyüme de bu değişimin başka bir göstergesi. Son dönemde QR ile ödeme hacmi her yıl ortalama 3,5 kat büyüyor. İşlem adetlerinde özellikle seyahat, elektronik, restoran ve yemek kategorilerindeki artış dikkat çekiyor. QR artık alternatif bir ödeme yöntemi olmaktan çıkıp günlük hayatın içine yerleşiyor.
Para transferlerinde yaşanan değişim ise belki daha da önemli. 2016'da başka bir bankadaki kişiye para göndermek klasik bir bankacılık işlemiydi. EFT saatleri, hesap numarası ve işlem süresi hayatımızın parçasıydı. FAST'ın hayatımıza girmesiyle bu deneyim değişti. Para saniyeler içinde transfer edilebilir hale geldi.
FAST'ın ulaştığı ölçek de bu değişimin geçici olmadığını gösteriyor. 2025'te 5,4 milyar işlem gerçekleşti ve artık ödeme alternatiflerimizin önemli bir parçası haline geldi.
Dünyada da benzer bir dönüşüm yaşanıyor. Dijital cüzdanlar ve hesaptan hesaba ödemeler birçok ülkede artık alternatif ödeme yöntemleri olmaktan çıkıp ana ödeme yöntemlerinden biri haline geliyor. Son on yılda dijital ödeme yöntemlerinin küresel ölçekte hızlı büyümesi, Türkiye'de yaşanan değişimin daha büyük bir dönüşümün parçası olduğunu gösteriyor.
Türkiye'nin burada önemli bir avantajı var. Bu dönüşüm, zaten güçlü olan bir kartlı ödeme altyapısının üzerine kuruluyor. Bu nedenle yeni ödeme yöntemleri eski sistemin tamamen yerini almak yerine onunla birlikte gelişiyor.
Bence son on yılda yaşanan asıl değişim burada. Bu değişimi yalnızca kart kullanımının artması, internetten alışverişin büyümesi veya yeni ödeme yöntemlerinin ortaya çıkması olarak görmek eksik kalır.
Çünkü değişen aslında tüketicinin beklentisi. Günden güne daha hızlı, daha kolay ve daha güvenli ödeme yapmak istiyoruz.
On yıl önce ödeme yöntemlerini dijitalleştirmeye çalışıyorduk. Bugün ise dijital hayatın içinde ödemenin kendisini yeniden tanımlıyoruz.