"Kuantum bilgisayarların ekonomik etkisi 2030'da başlayabilir"

BEGÜM NUR ALKIŞ

Quantinuum Kurucusu Ilyas Khan, Bloomberg HT’ye verdiği röportajda kuantum teknolojilerinin geleceğini, küresel ekonomiye olası etkilerini, yatırım potansiyelini ve ülkeler arasındaki teknolojik rekabeti değerlendirdi.

Kuantum bilgisayarların ekonomik ve günlük yaşamdaki etkilerinin sanılandan daha yakın olduğunu belirten Khan, bu teknolojinin yaygınlaşma sürecini yapay zekânın gelişimiyle karşılaştırdı. Khan, kuantum teknolojilerinin günlük yaşama etkisinin, birkaç yıl önce GPT’nin kullanımından bugünkü yapay zekâ uygulamalarına uzanan dönüşümden daha yakın bir aşamada olduğunu düşündüğünü söyledi. Kuantum bilgisayarların beş yıldan kısa bir süre içinde günlük yaşamda somut etkiler yaratabileceğini öngördü.

Küresel kuantum bilişim gelirlerinde 1,1 milyar dolar beklentisi

Kuantum teknolojilerine yönelik yatırım potansiyeli, sektörün büyümesine ilişkin tahminlere de yansıyor. Gartner'a göre, küresel kuantum bilişim gelirlerinin 2027 yılında 1,1 milyar dolara ulaşması bekleniyor. Gartner, kamu sektörünün 2027 yılına kadar kuantum bilişim harcamalarında tüm sektörler arasında ilk sırada yer alması bekleniyor. Kamu sektörünün kuantum bilişim harcamalarının 2026 yılındaki 219 milyon dolardan 2027'de 245 milyon dolara yükselmesi öngörülüyor.

Bankacılık, finans ve sigortacılık sektörünün ise 2028 yılında kamu sektörünü geride bırakarak 2030 yılına kadar kuantum bilişim harcamalarında en büyük paya sahip sektör olması bekleniyor. Portföy optimizasyonu, risk modellemesi ve dolandırıcılık tespiti, başlıca kullanım alanları arasında yer alıyor. Bankacılık, finans ve sigortacılık sektörünün 2028 yılında kuantum bilişime 289 milyon dolar harcaması öngörülürken, aynı dönemde kamu sektörünün harcamalarının 280 milyon dolar seviyesinde gerçekleşmesi bekleniyor.

Ekonomik etki için 2030 öngörüsü

Kuantum bilgisayarların ne zaman gerçek ekonomik değer yaratmaya başlayacağına ilişkin değerlendirmelerde bulunan Khan, ABD Savunma İleri Araştırma Projeleri Ajansı’nın (DARPA) çalışmalarına işaret etti. DARPA’nın kuantum bilgisayarların pratik fayda sağlayabilecek ölçeğe 2030-2031 yıllarında ulaşabileceği yönündeki öngörüsünü paylaştığını belirten Khan, bu tarihin beş yıldan kısa bir süreye işaret ettiğini söyledi. Khan, benzer beklentilerin Birleşik Krallık ve diğer bazı ülkelerde de bulunduğunu ifade etti. Küresel kuantum yarışında ABD’nin hesaplama alanında lider olduğunu vurgulayan Khan, Türkiye’nin de kuantum teknolojilerini stratejik öncelikleri arasına alması gerektiğini söyledi.

Kuantum yeni yatırım hikâyesi olabilir

Kuantum teknolojilerinin yapay zekâdan sonra yatırımcıların odağındaki yeni büyük teknoloji alanı olup olmayacağına ilişkin soruyu yanıtlayan Khan, sektörün önemli bir yatırım potansiyeli taşıdığını söyledi. Bununla birlikte kuantum teknolojilerinin yatırımcılar tarafından daha iyi anlaşılması gerektiğini belirten Khan, bu alandaki bilgi düzeyinin yapay zekâya kıyasla oldukça sınırlı olduğuna dikkat çekti.

Kuantum sektörünün yatırım açısından daha geniş bir tabana ulaşabilmesi için halka açık şirketlerin sayısının artması gerektiğini ifade eden Khan, özellikle büyük ölçekli şirketlerin sermaye piyasalarında daha fazla yer almasının önemini vurguladı.

İlaç, enerji ve finans sektörleri öne çıkıyor

Kuantum bilgisayarların hangi sektörlerde en büyük ekonomik etkiyi yaratabileceğini de değerlendiren Khan, bu teknolojinin gelecekteki kullanım alanlarının henüz tam olarak öngörülemediğini belirtti. İnternet ve mobil telefon teknolojilerinin ilk dönemlerinde de gelecekte ortaya çıkacak tüm kullanım alanlarının tahmin edilemediğini hatırlatan Khan, kuantum bilgisayarların da benzer bir dönüşüm yaratabileceğini söyledi.

Bununla birlikte bazı sektörlerin kuantum teknolojilerinden daha erken faydalanmasının beklendiğini ifade eden Khan, ilaç geliştirme, malzeme bilimi, yaşam bilimleri, enerji ve finans sektörlerine dikkat çekti. Özellikle karmaşık hesaplamalar ve optimizasyon gerektiren alanlarda kuantum bilgisayarların önemli avantajlar sağlayabileceğini belirten Khan, küçük değişikliklerin büyük sonuçlar doğurabildiği sistemlerin bu teknolojiden faydalanabileceğini söyledi.

Kuantum hesaplamada lider ABD

ABD ile Çin arasındaki teknoloji rekabetinin kuantum alanına etkisini değerlendiren Khan, küresel yarışın geleceğinin jeopolitik gelişmelere bağlı olduğunu belirtti. Teknolojik rekabet yerine ülkeler arasında daha fazla işbirliği yapılmasını umduğunu söyleyen Khan, mevcut koşullarda ABD, Birleşik Krallık ve Çin’in kuantum teknolojilerinde öne çıkan üç büyük güç olduğunu ifade etti.

Khan, kuantum hesaplama alanında ABD’nin üstünlüğünün açık olduğunu, yazılım ve uygulama tarafında ise rekabetin daha dengeli bir görünüm sergilediğini ifade etti. Birleşik Krallık’ın özellikle yapay zekâ, ilaç geliştirme ve malzeme bilimi alanlarında güçlü bir konuma sahip olduğuna dikkat çekti. Ayrıca yeni ilaçların geliştirilmesi, batarya teknolojileri, ışığın enerjiye dönüştürülmesi ve bankacılık uygulamalarının kuantum bilgisayarların erken dönemde etki yaratabileceği alanlar arasında bulunduğunu da ifade etti.

Almanya, Fransa, Japonya, Güney Kore ve Singapur’un da kuantum alanında güçlü konum elde etmeye çalıştığını belirten Khan, ülkelerin bu teknolojiyi ekonomik güçlerini artırabilecek stratejik bir alan olarak gördüğünü söyledi. Kuantum bilgisayarların geliştirilmesi ve hesaplama kapasitesi açısından ABD’nin bugün lider konumda olduğunu vurgulayan Khan, Çin’in ise kuantum iletişimi, şifreleme ve kuantum anahtar dağıtımı gibi alanlarda önemli ilerleme kaydettiğini belirtti.

Khan: Türkiye kuantumu öncelik haline getirmeli

Kuantum teknolojilerinin yalnızca büyük ekonomiler için değil, gelişmekte olan ülkeler açısından da fırsatlar sunduğunu belirten Khan, Türkiye’nin bu alandaki potansiyeline ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Türkiye’nin kuantum teknolojilerini ulusal öncelikleri arasına almasını umduğunu ifade eden Khan, birçok Avrupa ülkesinin bu yönde adımlar attığını söyledi.

İtalya, Danimarka ve Norveç’in de aralarında bulunduğu ülkelerin kuantum teknolojilerine öncelik verdiğine dikkat çeken Khan, Türkiye’nin de benzer bir yaklaşım benimsemesi gerektiğini vurguladı. Khan, Türkiye’nin önümüzdeki bir ila iki yıl içinde kuantum teknolojilerini stratejik bir öncelik haline getirmesini umduğunu belirtti.

Türkiye’deki girişimcilik ekosistemine ilişkin olumlu değerlendirmelerde bulunan Khan, İstanbul’da bulunduğu süre içinde dikkat çekici girişimlerle karşılaştığını söyledi. Khan, Türkiye’de önemli girişimcilik fırsatları bulunduğunu vurguladı.

Yapay zekâ yatırımları kuantuma da fayda sağlayacak

Kuantum teknolojilerinin yapay zekâ yatırımlarından da faydalanacağını belirten Khan, büyük veri merkezlerinin gelecekte kuantum bilgisayarları da barındıracağını ifade etti.

Veri merkezlerine ve hesaplama altyapısına yapılan harcamaların gelecekte farklı teknolojilerin gelişimini destekleyeceğini ifade eden Khan, yapay zekânın temelinde hesaplama gücünün bulunduğunu vurguladı. Yapay zekâya özgü çipler ve gelişmiş modellerin geliştirilmesine yönelik yatırımların önemine de değinen Khan, önümüzdeki iki ila üç yıl içinde yapay zekânın bugünkünden oldukça farklı bir yapıya kavuşacağını öngördü.

Gelecekte büyük veri merkezlerinde kuantum bilgisayarların da yer alacağını belirten Khan, bu gelişmenin yapay zekânın çalışma biçimini ve kullanım alanlarını değiştirebileceğini ifade etti. Yapay zekâ yatırım döngüsünün büyümeye devam ettiğini söyleyen Khan, bu döngünün önümüzdeki beş ila on yıl içinde zirveye ulaşabileceğini belirtti.

Kuantum bilgisayarların ekonomik etkisi ile tüketiciler tarafından doğrudan kullanılmasının birbirinden farklı süreçler olduğunu vurgulayan Khan, gelecekte bireylerin ve şirketlerin yapay zekâ uygulamalarını kullanmaya devam edeceğini ancak bu sistemlerin arka planında kuantum bilgisayarların da yer alabileceğini belirtti. Khan’a göre kuantum teknolojileri, yapay zekânın yerini almaktan ziyade mevcut hesaplama altyapısının bir parçası haline gelecek.

Kurucusu olduğu Quantinuum’un kuantum bilgisayar alanındaki önde gelen şirketlerden biri olduğunu belirten Khan, sektörün gelişim sürecinin devam ettiğini söyledi. Khan, yakın gelecekte yatırımcıların bugün yapay zekâya yatırım yapmayı değerlendirdikleri gibi kuantum teknolojilerine yönelik yatırım fırsatlarını da değerlendirmeye başlayacağını öngördü.